O tym, że sport to zdrowie teoretycznie wie każdy. Znacznie częściej pamiętamy jednak o kolejnych kilometrach niż odpoczynku i badaniach lekarskich. Przeczytaj, dlaczego biegacze potrzebują badań profilaktycznych, które z nich naprawdę są istotne, a które można robić rzadko.
Czego dowiesz się z tego artykułu:
- Regularne badania są ważne dla każdego biegacza.
- Testy z krwi uzupełniaj o diagnostykę obrazową serca.
- Nie każda diagnostyka jest równie istotna.
Dlaczego sportowcy powinni wykonywać badania profilaktyczne?
Organizm zbyt obciążony intensywnym treningiem to prosta droga do zahamowania progresji treningowej i kontuzji, która może wyeliminować Cię z rywalizacji na długie miesiące. Spróbuj spojrzeć na swoje ciało (a zwłaszcza serce) jak na silnik samochodu, o który z pewnością dbasz. Jeśli zaniedbasz profilaktykę i monitorowanie zdrowia teraz, nie tylko ograniczasz korzyści płynące z treningu, ale prosisz się o kłopoty zdrowotne za kilka lat.
Żywieniowe niedobory mogą skutkować problemami zdrowotnymi. Sprawdź moją aplikację dietetyczną, gdzie znajdziesz setki pomysłów na zdrowe i smaczne przepisy.
Podstawowe badania biegaczy – o czym pamiętać?
Większość podstawowych badań obecnie wykonuje się na podstawie próbek pobranych z krwi. Duże sieci pozwalają skonfigurować własny pakiet, ale często oferują też gotowe zestawy parametrów (niekoniecznie potrzebnych) skierowane właśnie dla osób aktywnych fizycznie. Jeśli chcesz biegać długo i zdrowo, zwykła morfologia krwi to zbyt mało. Zwróć uwagę, aby regularnie badań także:
- poziom glukozy – podwyższony poziom cukru we krwi może sygnalizować zespół metaboliczny lub cukrzycę. Za normę uważa się przedział od 70 do 99 mg/dl,
- żelazo – jego ilość determinuje wydajność transportu tlenu, ponieważ żelazo jest kluczowym składnikiem hemoglobiny. Niedobór żelaza powoduje m.in. anemię i osłabienie wydolności,
- ferrytyna – stanowi „magazyn żelaza”, u osób aktywnych fizycznie za normę uważa się przedział od 50 do 100 Ng/ml.
- elektrolity (sód, potas, magnez i wapń) – są niezbędne do prawidłowej pracy mięśni i gospodarki wodnej, ich zaburzenia mogą powodować zaburzenia rytmu serca,
- lipidogram – obejmuje cholesterol całkowity LDL, HDL, trójglicerydy. Zwróć szczególną uwagę na frakcję LDL. Jej wysoki poziom zwiększa ryzyko rozwoju choroby wieńcowej.
Staraj się wykonywać badania w tej samej placówce. Poszczególne sieci mogą korzystać ze sprzętów o zróżnicowanej czułości, co przekłada się na odmienne wartości referencyjne. Część badań będziesz musiał także wykonać na czczo. Warto umówić się na pobranie krwi w godzinach porannych.
Potrzebujesz pomocy w interpretacji wyników badań? Skontaktuj się ze mną. Jako dietetyk specjalizuję się w pracy z biegaczami.

Nie tylko krew – o co dbać w treningu wytrzymałościowym?
Jeśli w Twojej rodzinie zdarzały się przypadki incydentów kardiologicznych, warto wykonać przed rozpoczęciem regularnych treningów podstawowe badania sercowe. To jedyny sposób, aby wykryć nieprawidłowości, zanim będzie za późno.
EKG wysiłkowe polega na rejestrowaniu podczas kontrolowanego wysiłku fizycznego:
- tętna,
- ciśnienia tętniczego krwi,
- zapisu EKG.
Ważne jest też echo serca – badanie przeprowadzane w spoczynku. Za pomocą specjalnej głowicy lekarz monitoruje m.in. wielkość jam serca, grubość jego ścian, budowę i szczelność zastawek.
Zwłaszcza w przypadku intensywnych treningów należy skonsultować z lekarzem, czy możesz bezpiecznie uprawiać określoną dyscyplinę sportu.
Które badania nie są szczególnie ważne dla biegaczy?
Jeśli zacząłeś już przygodę z bieganiem, łatwo dać się „wkręcić” w spiralę coraz to kolejnych badań diagnostycznych. Wachlarz dostępnych możliwości jest naprawdę duży, ale nie wszystkie testy warto wykonywać regularnie.
Hematokryt, który obejmuje czerwone krwinki, białe krwinki i płytki krwi to standardowa morfologia. Jest bardzo tani, ale niestety niewiele mówi o stanie zdrowia. Jeśli nie masz wrodzonych chorób genetycznych, trzeba się też mocno postarać, żeby go „zepsuć”.
Zwróć jednak uwagę na parametry MCH, MCH i MCHC. Określają one właściwości erytrocytów. Szczególnie u biegaczy długodystansowych mogą znajdować się w górnych granicach normy lub nawet powyżej.
Do oceny stanu zapalnego w organizmie służą Odczyn Biernackiego (przewlekły stan zapalny) oraz białko C-reaktywne (ostry stan zapalny). Możesz sprawdzić ich poziom np. po wyczerpujących zawodach lub wyjątkowo ciężkim cyklu treningowym. U osób zdrowych OB i CRP bardzo szybko opada.
Czy wiedziałeś, że:
Ponad 90% biegaczy ultra po zakończeniu biegu ma podwyższony poziom troponin sercowych (CtN) do poziomu przekraczającego normy zawałowe. Jest to jednak przejściowa reakcja adaptacyjna, a nie trwałe uszkodzenie kardiomiocytów.

Czym są testy wydolnościowe?
Oprócz badań z krwi dużą popularnością cieszą się testy wydolnościowe, które można za opłatą wykonać w niektórych laboratoriach sportowych. Pamiętaj, żeby nie mylić ich z badaniem wydolnościowym.
Próba wysiłkowa jest stosowana w kardiologii, aby wykryć chorobę wieńcową, zaburzenia rytmu oraz ocenić wydolność krążeniową. Testy wydolnościowe mają za zadanie ocenić m.in. parametr VO2Max, tętno maksymalne, próg mleczanowy. Wykonuje się je na bieżni w coraz większym tempie do momentu odmowy.
Testy wydolnościowe stanowią doskonałe uzupełnienie diagnostyki i pozwalają na ocenę formy sportowej oraz wytyczenie kierunku treningowego.
Jak często wykonywać badania krwi?
Jeśli jesteś biegaczem amatorem, u którego sezon startowy składa się z jednego, góra dwóch wyścigów i trenujesz 3-4 razy w tygodniu, w zupełności wystarczą Ci jedne kompleksowe badania w roku. Wyczynowcom, którzy utrzymują maksymalną wydolność miesiącami, polecam robić badania na początku i po zakończeniu sezonu startowego. W ten sposób możesz ocenić, czy w Twoim „silniku” nic się nie „zatarło”.
Regularne badania organizmu pozwolą Ci trenować przez wiele lat. Połącz aktywność fizyczną ze zbilansowaną dietą, aby poprawić wyniki i czuć się lepiej na co dzień. Zapraszam Cię do indywidualnych konsultacji żywieniowych.
Pytania i odpowiedzi:
Q: Badania wykazały zbyt niski poziom glukozy we krwi. Dlaczego tak się dzieje?
A: Przyczyną niskiej glukozy może być np. zbyt niska podaż węglowodanów w porównaniu do poziomu aktywności fizycznej, zaburzenia pracy tarczycy lub wątroby.
Q: Czy osoby uprawiające sport amatorsko mogą za pomocą treningu wzmocnić serce i poprawić wyniki badań?
A: Oczywiście, nawet lekkie i niezbyt długie treningi przeciwdziałają nadciśnieniu, chorobie wieńcowej i poprawiają parametry czynnościowe mięśnia sercowego.
Bibliografia:
- Jastrzębski Z, Żychowska M, Jastrzębska M, Prusik K, Prusik K, Kortas J, Ratkowski W, Konieczna A, Radzimiński Ł. Changes in blood morphology and chosen biochemical parameters in ultra-marathon runners during a 100-km run in relation to the age and speed of runners. Int J Occup Med Environ Health. 2016;29(5):801-14;
- Perrone MA, Macrini M, Maregnani A, Ammirabile M, Clerico A, Bernardini S, Romeo F. The effects of a 50 km ultramarathon race on high sensitivity cardiac troponin I and NT-proBNP in highly trained athletes. Minerva Cardioangiol. 2020 Aug;68(4):305-312;
- Fedewa MV, Hathaway ED, Ward-Ritacco CL. Effect of exercise training on C reactive protein: a systematic review and meta-analysis of randomised and non-randomised controlled trials. Br J Sports Med. 2017 Apr;51(8):670-676.