Osoby, które regularnie trenują, często kontrolują poziom żelaza w organizmie, kiedy tylko pojawia się uczucie zmęczenia. Tymczasem winowajcą zamieszania i przyczyną słabych wyników podczas treningów może być nie samo żelazo, a ferrytyna. Co to takiego i dlaczego warto kontrolować jej poziom?
Czego dowiesz się z tego artykułu:
- Dlaczego optymalny poziom ferrytyny jest ważny?
- Jaka jest relacja między ferrytyną a żelazem?
- Czy można podnieść poziom ferrytyny?
Czym jest ferrytyna?
Ferrytyna to białko odpowiedzialne za magazynowanie żelaza w organizmie. Znajduje się przede wszystkim w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym. Jedna cząsteczka ferrytyny może pomieścić nawet 4500 atomów żelaza. Nie bez powodu mówi się, że ferrytyna pełni funkcję magazynu żelaza.
W przeciwieństwie do żelaza, którego poziom może zmieniać się nawet w ciągu dnia, ferrytyna nie wykazuje wahań dobowych. Czyni ją to stabilnym markerem diagnostycznym m.in. dla oceny formy sportowej.
Niski poziom ferrytyny może oznaczać, że Twoje zapasy żelaza są na wyczerpaniu, ale prawidłowy poziom żelaza wcale nie znaczy, że ferrytyna jest w normie.
Poziom żelaza zmienia się pod wpływem diety, suplementacji, stan zdrowia. Utrata dużej ilości żelaza występuje też u kobiet podczas cyklu menstruacyjnego. W wyniku krwawienia następuje spadek stężenia żelaza i hemoglobiny.
Stabilny poziom ferrytyny jest niezbędny do sprawnej syntezy hemoglobiny. Jej niski poziom grozi niedokrwistością (anemią).
Wykonałeś badania poziomu żelaza i ferrytyny, ale nie wiesz, jak je interpretować? Umów się do mnie na konsultacje dietetyczne.
Niska ferrytyna i żelazo w normie – czy to możliwe?
U osób, które dużo trenują, ale też tych, które cierpią na zaburzenia wchłaniania żelaza lub stosują dietę ubogą w żelazo może dojść do sytuacji, kiedy poziom ferrytyny we krwi będzie niski, ale żelazo pozostaje w normie. Oznacza to utajony niedobór żelaza. Efekt? Odczuwasz zmęczenie, a Twoje wyniki sportowe są poniżej normy pomimo tego, że na papierze wszystko wydaje się w porządku.
Dlaczego tak się dzieje? Stężenie ferrytyny w surowicy jest niskie, ponieważ organizm w pierwszej kolejności wykorzystuje zapasy z „magazynu”. Jednocześnie utrzymuje poziom żelaza w normie tak długo, jak to możliwe.
Czy wiedziałeś, że:
Ferrytyna jest tzw. białkiem ostrej fazy. Wysoka ferrytyna może wystąpić w przypadku przewlekłych stanów zapalnych, chorób wątroby, chorób metabolicznych. Interpretacja jej poziomu nie zawsze jest prosta!

Jak rozpoznać niską ferrytynę?
Objawy niskiego poziomu ferrytyny przypominają symptomy towarzyszące niskiemu poziomowi żelaza. Zwykle pojawia się złe samopoczucie, a wraz z nim:
- nasilona senność,
- zaburzenia koncentracji,
- chroniczne zmęczenie,
- wypadanie włosów,
- zwiększona męczliwość,
- zawroty głowy.
Czujesz, że Twoja forma sportowa spada pomimo regularnych treningów? Skorzystaj z profesjonalnego dietetyka dla biegaczy.
Jak wykonać badanie poziomu ferrytyny?
Badanie poziomu ferrytyny jest przeprowadzane z krwi. Zaleca się wykonanie go w godzinach porannych na czczo, choć pora dnia nie ma aż takiego wpływu na poziom białka. Możesz wypić niewielką ilość wody przed pobraniem materiału do badań. Cena badania wynosi od około 60 do 80 zł.
Badanie możesz też wykonać nieodpłatnie, jeśli masz skierowanie od lekarza. O swoich treningach warto wspomnieć lekarzowi rodzinnemu. Jeśli przygotowujesz się do maratonu, ultra lub jesteś na diecie roślinnej, powinieneś otrzymać skierowanie na badania krwi bez większych problemów.

Czy możliwe jest podniesienie poziomu ferrytyny?
Zacznij od diagnostyki poziomu ferrytyny w organizmie. Jeśli poziom wskaźnika utrzymuje się na poziomie 10-35 mg/l oznacza to, że masz do czynienia z niedoborem żelaza i zapasy tego pierwiastka powoli się wyczerpują. Jeżeli poziom ferrytyny spada poniżej poziomu 10 mg/l, należy podjąć zdecydowane działania, aby odnowić zapasy.
Czy wiedziałeś, że:
Normy ferrytyny mogą różnić się w zależności od laboratorium. Sprawdź normy referencyjne na zestawieniu wyników badania.
Zbilansuj dietę
Dbaj, aby w Twojej diecie znalazły się źródła żelaza hemowego (mięso, podroby) i niehemowego (nasiona roślin strączkowych, rośliny zielone). Żelazo niehemowe jest słabiej przyswajalne, dlatego jego podaż musi być odpowiednio większa. Spożywaj szpinak, jarmuż, rośliny strączkowe, dynię, słonecznik, orzechy, siemię lniane. Dobrze sprawdza się też kasza jaglana, tofu, kotlety sojowe, amarantus czy kasza gryczana.
Brakuje Ci pomysłów na posiłki? Sprawdź moją aplikację dietetyczną i wybieraj spośród tysięcy zdrowych przepisów.
Zadbaj o suplementację żelazem
W okresach wzmożonego obciążenia organizmu (ciężkie treningi, ciąża) sięgnij po suplementy zawierające żelazo. Możesz je łączyć z witaminą C, aby zwiększyć wchłanianie tego pierwiastka.
Pamiętaj, że zbyt wysokie dawki żelaza również mogą być szkodliwe. Większe znaczenie ma regularna podaż tego pierwiastka.
Przyjmuj laktoferynę
Laktoferyna to białko, które odpowiada m.in. za poprawę przyswajania żelaza i budowanie poziomu laktoferyny. Jeśli w Twoim organizmie toczy się proces zapalny lub cierpisz na krwawienia z przewodu pokarmowego, laktoferyna pomoże Ci ograniczyć skutki utraty żelaza.
Zwiększ spożycie witamin z grupy B
Witaminy z grupy B zwiększają produkcję czerwonych krwinek oraz produkcję hemoglobiny i pośrednio przyczyniają się do lepszego transportu żelaza. Zadbaj o spożycie produktów odzwierzęcych, jaj, produktów pełnoziarnistych, orzechów.
Nie łącz produktów bogatych w żelazo z kawą i herbatą lub wapniem
Tanina i kofeina ograniczają przyswajanie żelaza z pożywienia. Odczekaj przynajmniej godzinę lub dwie od posiłku zanim wypijesz kawę lub mocną herbatę. Unikaj też łączenia żelaza ze źródłami wapnia, np. nabiałem, ponieważ utrudnia on wchłanianie żelaza..
Pamiętaj, że poziom żelaza to nie wszystko. Wykonaj badanie ferrytyny, aby wiedzieć, czy Twoje zdrowie jest w porządku.
FAQ:
Q: Jakie jest prawidłowe stężenie ferrytyny we krwi?
A: Za prawidłowy poziom ferrytyny uznaje się przedział od 15 do 150 ng/ml dla kobiet oraz od 30 do 400 ng/ml dla mężczyzn. Pamiętaj, że nie chodzi o zgodność wyników laboratoryjnych z normami referencyjnymi, ale z Twoim samopoczuciem.
Q: Czy niedobór żelaza w organizmie musi oznaczać niski poziom ferrytyny?
A: Nie, niski poziom ferrytyny może występować pomimo prawidłowego poziomu żelaza. Mówimy wtedy o utajonym niedoborze żelaza. Wynika on m.in. ze zbyt niskiej podaży żelaza, obfitych miesiączek, upośledzonego wchłaniania żelaza lub wzrostu zapotrzebowania.
Bibliografia:
- WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations;
- Knovich MA, Storey JA, Coffman LG, Torti SV, Torti FM. Ferritin for the clinician. Blood Rev. 2009 May;23(3):95-104;
- Hinton PS, Giordano C, Brownlie T, Haas JD. Iron supplementation improves endurance after training in iron-depleted, nonanemic women. J Appl Physiol (1985). 2000 Mar;88(3):1103-11.